Jauss

Als er maar iemand het gewoon las. De ironie wil hem net, dat dit een motivatie is waarom een mens moet lezen. Alleen, als je niet leest, kan je niet echt warmgemaakt worden.

Zowel voor de wetenschappelijke vooruitgang als voor die van de levenservaring zijn 'niet uitgekomen verwachtingen' het doorslaggevende moment: 'Zij lijken op de ervaring van een blinde, die tegen een hindernis oploopt en daardoor merkt dat die bestaat. Door de falsificatie van onze aannamen komen wij inderdaad in contact met de "werkelijkheid". De weerlegging van onze vergissingen is de positieve ervaring die wij aan de werkelijkheid ontlenen.' Dit model, dat weliswaar nog tekortschiet om wetenschappelijke theorievorming te verklaren, maar desondanks geldig kan zijn voor de 'productieve rol van de negatieve ervaring in het dagelijks leven, kan ook meer licht werpen op de specifieke functie van literatuur in het maatschappelijk leven. Want wie leest, heeft in vergelijking met een (hypothetische) niet-lezer het voordeel dat hij niet eerst op een nieuwe hindernis hoeft te botsen om de realiteit opnieuw te ervaren. De leeservaring kan hem bevrijden uit de aanpassingen, vooroordelen en beperkingen van zijn leven door hem een nieuwe waarneming van de dingen aan te bieden. De verwachtingshorizon van de literatuur onderscheidt zich in gunstige zin van die van het maatschappelijk leven doordat hij niet alleen opgedane ervaringen vastlegt, maar ook anticipeert op nog niet gerealiseerde mogelijkheden, en de beperkte speelruimte van het maatschappelijk leven vergroot voor nieuwe verlangens, eisen en doelen, en daarmee wegen opent voor toekomstige ervaringen.

Jauss, H.R. 2001. 'Literatuurgeschiedenis als uitdaging aan de literatuurwetenschap'. B. van Heusden (ed). Literaire cultuur. Heerlen: OUNL.