Mijn gebrek

Mijn gebrek aan kennis. Is het een gebrek?

In The art of looking sideways van Alan Fletcher staat een interessante tekening. Er staat een cirkel binnen een grotere cirkel. In de binnenste cirkel staat: dit is wat ik weet dat ik weet, in de buitenste cirkel staat: dit is wat ik weet dat ik niet weet. Eronder staat een pijltje naar een gelijkaardige tekening met grotere cirkels met exact dezelfde woorden. Zo is het inderdaad: hoe meer je weet, hoe meer je ook niet weet.

Kennis wordt nogal veel als voorrecht beschouwd. (Mind you, door mijn gebrek aan kennis gebruik ik een verkeerd woord.) Ik bedoel: als een recht dat je zelf hebt maar een ander niet moet verlenen. Overal waar je gaat, ontmoet je mensen die je uitlachen om wat je niet weet. Waarom? Omdat kennis macht is, en zij hebben macht over jou omdat ze iets weten dat jij niet weet. En wat moet je doen in deze wereld van sociale relaties? Vraag het maar aan de vertellers in de romans van Arnon Grunberg: degene die naast je staat op het sociale laddertje, naar beneden trappen. Want dat is eigenlijk gemakkelijker dan jezelf omhoog heisen.

Vijf jaar geleden luisterde ik naar Franz Liszts Après une lecture de Dante. Wat hoorde ik toen: een kwartier emotie van een persoon die duidelijk onder de indruk was van die lezing van Dante. En wat dacht ik? List, die zal wel eens een voordracht gehoord hebben door ene Dante, en dat moet redelijk indrukwekkend geweest zijn. Gebrek aan kennis. Want uiteindelijk had Liszt waarschijnlijk gewoon de Inferno gelezen, geschreven door de Italiaanse schrijver Dante in de 14e eeuw ...

Maar zelfs zonder die specifieke kennis, werd ik verpletterd door de kracht van het muziekstuk. En dat had kennis mij niet kunnen geven.

Soms denk ik dat iemand zoals Hugo Claus een elitarist is. Misschien zelfs altijd. Maar evenveel altijd denk ik: so what. Hoe meer kennis je verzamelt, hoe gezelliger de boel wordt. Denk maar aan Liszt en Dante. Als je niet weet wie Dante is, dan kan je nog genieten door te luisteren; weet je wel dat Liszt waarschijnlijk Dantes Goddelijke komedie bedoelde, dan geniet je er net zoveel van, maar misschien gewoon anders.

Kennis of een gebrek aan kennis. Het blijft hetzelfde. Je hebt voor- en nadelen.

En iedereen wacht op een clue. Maar die komt niet. Of wel.

Mja. Is het dus een gebrek, dat gebrek?